Κυριακή, 19 Φεβρουαρίου 2017

Όταν η αρχαία Ελληνική μυθολογία "εμπνέει" καλλιτεχνικά αλλά και "σημαίνει εσωτερικά" – Ήφαιστος & Πάν - .




Το όνομα του Ηφαίστου (δωριστί, Άφαιστος) ετυμολογείται από την ρίζα «αφ-» του δασυνόμενου ρήματος «άπτω» (ανάπτω, καίω), «ήφθαι» στο απαρέμφατο του μέσου παρακειμένου, σημαίνει δηλαδή τον «πυρόεντα», τον διάπυρο. Άλλες εκδοχές του ετύμου του, παραπέμπουν στο «αϊστόω» (αφιστόω, α-Fι-στόω, αφανίζω), ή στο συνδυασμό των «φάω» και «ίστωρ».

Ο Ήφαιστος συνεπώς αντιπροσωπεύει το στοιχείο της φωτιάς. O Ηράκλειτος θεωρεί η πρωταρχική ουσία του σύμπαντος είναι το Πυρ από το οποίο προήλθαν με μετουσίωση όλα τα άλλα στοιχεία. Είναι η αιτία όλων των μεταβολών, που εκπροσωπεί μία θεμελιώδη αρχή, την αλλαγή, την άφθαρτη μεταβολή που ανανεώνει τον κόσμο, και αν και αυτή καθαυτή η αλλαγή δεν αποτελεί υλικό αίτιο, ο εκπρόσωπός της, το πῦρ, συνιστά ως θεμελιώδης αρχή και την κινούσα δύναμη. Στο κοσμολογικό τμήμα του έργου του με τίτλο ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ, ο Ηράκλειτος δηλώνει :

«Αυτόν τον κόσμο δεν τον έπλασε κανένας αλλά υπήρχε πάντα, υπάρχει και θα υπάρχει, μία αιώνια ζωντανή φωτιά, που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο..(...)... Ο κόσμος παραμένει αναλλοίωτος για όλα τα όντα και δεν είναι δημιούργημα κανενός θεού και κανενός ανθρώπου, αλλά υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρξει στον αιώνα τον άπαντα, ως πύρ αείζωον, που αναφλέγεται σύμφωνα με καθορισμένα μέτρα και αποσβένεται με καθορισμένα μέτρα».

Η αναφορά το Ηρακλείτου για το σύμπαν αφορά μια εξέλιξη από το μοναδικό αιώνιο στοιχείο του Πυρός, που είναι ταυτόχρονα η μόνη ουσία και η μοναδική ενέργεια, που εκφράζεται στην εικονική του γλώσσα με την ανωφέρεια και κατωφέρεια της οδού. «Ο ανήφορος και ο κατήφορος» λέει «είναι ένα και το αυτό».

Εκ του Πυρός, αυτό το ακτινοβόλο και ενεργητικό στοιχείο, ο αέρας, το νερό και γη ακολουθούν, και αυτή είναι η λιτανεία της ενέργειας στην οδική κατωφέρεια. Υπάρχει εξ ίσου σε αυτή ταύτη την ένταση αυτής της πορείας, μια ενέργεια πιθανής επιστροφής η οποία θα οδηγούσε τα πράγματα πίσω στην πηγή τους με αντίστροφη σειρά. Στην ισορροπία αυτών των δύο ανοδικών και καθοδικών ενεργειών κείται η όλη κοσμική δράση.

Το παν είναι ένα αντίρροπο/αντιστάθμισμα των αντίπαλων ενεργειών. Η κίνηση της ζωής είναι όπως η επιστροφή της χορδής του τόξου, μια ενέργεια έλξης και έντασης η οποία περιορίζει μια ενέργεια απελευθέρωσης, με κάθε ενέργεια δράσης να αντισταθμίζεται από μια άλλη αντίστοιχη ενέργεια αντίδρασης. Με την αντίσταση της μιας επί της άλλης, δημιουργούνται όλες οι αρμονίες της ύπαρξης.

Η ενέργεια συνιστά ουσιαστικά το υλικό, από το οποίο παράγονται όλα τα στοιχειώδη σωματίδια, τα άτομα και γενικά τα πάντα στον κόσμο, αλλά παράλληλα η ενέργεια κινεί τα πάντα στον κόσμο, αποτελώντας μια αναλλοίωτη ουσία, που το συνολικό της ποσό δεν μεταβάλλεται, με τα στοιχειώδη σωματίδια να αποτελούν παράγωγά της, όπως πιστοποιούν πολλά πειράματα, ενώ ταυτόχρονα μετατρέπεται σε κίνηση, σε θερμότητα, σε φωτεινή ακτινοβολία ή σε διαφορά δυναμικού, προκαλώντας ηλεκτρομαγνητικά φαινόμενα.

Δεν είναι επίσης τυχαίο πως υπάρχει μία στενή σχέση ανάμεσα στον Ήφαιστο και στον Προμηθέα. Σε μερικά σημεία φαίνονται σαν δυο όψεις του ίδιου προσώπου. Και για τους δυο αναφέρεται πως βοηθήσανε στη γέννηση της Αθηνάς. Σύμφωνα με μια παράδοση, ο Προμηθέας από τη Λήμνο έκλεψε τη φωτιά για να τη χαρίσει στους ανθρώπους. Ο ένας παίρνει μέρος όσο και ο άλλος στη δημιουργία του ανθρώπινου γένους και γίνονται ευεργέτες του με το δώρο της φωτιάς.

Σε ορισμένα μέρη και οι δυο ήταν αντικείμενα της ίδιας λατρείας. Στην Αθήνα είχαν κοινό βωμό στους κήπους της Ακαδημίας και εικονίζονταν ο ένας πλάι στον άλλο. Ο Πλάτωνας ξεχωρίζει ότι η φωτιά οφείλονταν στον Προμηθέα αλλά οι σχετικές τέχνες με αυτή οφείλονταν στον Ήφαιστο. Υπάρχει ωστόσο μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στα δυο αυτά πρόσωπα. Ο Προμηθέας έκλεψε την φωτιά και την έδωσε στους ανθρώπους, ενώ ο Ήφαιστος είναι ο δημιουργός της φωτιάς.

Κατά έναν άλλο μύθο, στη Λήμνο γεννήθηκε η φωτιά από ένα δέντρο που το χτύπησε κεραυνός. Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος αφηγείται πως οι Αργοναύτες περνώντας από τη Λήμνο πρόσφεραν θυσίες στον Ήφαιστο και τον τίμησαν με γιορτές. Το ίδιο νησί ήταν και το κέντρο της λατρείας των Καβείρων και που μερικοί συγγραφείς τους θεωρούν γιους του Ηφαίστου....

Σύμφωνα με τον Πλούταρχο το ΠΥΡ διακρίνεται:

1. Στο ΕΝ αθάνατο ΠΥΡ, το οποίο πολλοί από τους αρχαίους προσωποποιούν με τον Ήλιο

2. Το επίγειο ΠΥΡ το οποίο είναι εικόνα του ουράνιου και διατηρείται από τους ανθρώπους εντός των ναών φέροντας το όνομα ΙΕΡΟ ΠΥΡ, εκδηλώνοντας την Θεία παρουσία. Εκεί οι ιερείς οφείλουν να το κρατούν άσβεστο διαρκώς. Το ΠΥΡ είναι σύμβολο της ψυχής η οποία ζωογονεί διαρκώς το σώμα.

Η ιερότητα του ΠΥΡΟΣ ήταν διαδεδομένη στις περισσότερες ιερατικές σχολές.

Οι Πέρσες για παράδειγμα θεωρούσαν έγκλημα να σβηστεί το ιερό πυρ. Εάν σβήνονταν με νερό προξενούσε πόλεμο ανάμεσα σε δύο ιερά στοιχεία. Για αυτό τον λόγω η φωτιά σβήνονταν μόνο με άμμο. Οι ιερείς δεν πλησίαζαν το ΠΥΡ δίχως να φορούν στο στόμα ένα πέπλο . Στα Μιθραικά μυστήρια ο μύστης που είχε ως καθήκοντην επίβλεψη συντήρησης της αιώνιας φλόγας ήταν ο «Πατέρας». Η φωτά δεν έπρεπε επίσης να μολυνθεί με την καύση πτωμάτων κάτι που γίνεται κατά κόρον στην Ανατολή, αλλά ούτε έπρεπε να καίγονται χλωρά ξύλα διότι ο καπνός προκαλούσε συσκότιση του ιερού Πυρ.

Στην Αίγυπτο επίσης θεωρούνταν αποτρόπαιο έγκλημα η ρήξη πτωμάτων στην φωτιά. Στην Ρώμη αντίστοιχα το Ιερό Πυρ διατηρούνταν από τις Βασταλίδες αντίστοιχες των Εστιάδων παρθένων της Ελλάδος, στο Ναό της θεάς Εστίας. Έπρεπε να ανάψουν το ιερό ΠΥΡ με την τριβή δύο ράβδων προερχόμενων από ένα καθαγιασμένο δένδρο.

Στους Ιουδαίους το Άγιο των Αγίων ήταν διαχωρισμένο από τον υπόλοιπο ναό. Το ΠΥΡ έπρεπε αν διατηρείται επί του Βωμού σε χρυσό λυχνοστάτη στο οποίο έκαιγαν διαρκώς επτά λύχνοι τροφοδοτούμενοι με λαδί. Αν το ιερό πυρ έσβηνε επέσυρε την οργή του Θεού. Λέγεται ότι το πρώτο πυρ έπεσε με κεραυνό την ημέρα των εγκαινίων του Ναού του Σολομώντος.

Διαβάστε περισσότερα σχετικά με τον Θεό Ήφαιστο στον ακόλουθο σύνδεσμο > http://xletsos-basilhs.blogspot.gr/2016/05/blog-post_16.html

Αγάλματα του Θεού Ηφαίστου σε Αμερική και Ευρώπη, (στην Ελλάδα φυσικά δεν υπάρχει άγαλμα του).




Πάνας 
                                    Άγαλμα του Πανός, στην Ιταλική πόλη Ποζιτάνο.


 « Αγαπητέ Παν (*) και άλλοι, όσοι θεοί μένετε εδώ, αξιώστε με να έχω εσωτερική ομορφιά και όσα εξωτερικά πράγματα μου ανήκουν να είναι σε αρμονία με την εσωτερική μου ωραιότητα. Είθε να θεωρώ πλούσιο μόνο τον σοφό και είθε να έχω τόσο πλήθος χρυσού, όσο αρκεί να φέρει και να χρησιμοποιεί κανείς άλλος, παρά ο συνετός».
ΠΛΑΤΩΝΑΣ, Φαίδρος 279 Β.

* Ο Πάνας απεικονίζεται συμβολικά κερασφόρος με πόδια τράγου γένι και μυτερά αυτιά, ένα «ζώο» που «μετασχηματίζεται» σε άνθρωπο, μία αμιγώς συμβολική απεικόνιση σύνδεσης του ζωικού με το πνευματικό, της οδού προς τα άνω, απλής όμως και ανεπιτήδευτης όσο είναι και αυτή η ίδια η Φύση (γι’ αυτό άλλωστε και περιγράφεται ούτε ως δύστροπος, ούτε ως περισπούδαστος, αλλά με διαρκή παιχνιδιάρικη και πρόσχαρη διάθεση και επιπρόσθετα ανεπιτήδευτα ερωτικός).

Ο Πλάτωνας στον Κρατύλο εξηγεί σχετικά : Ο Παν ο υιός του Ερμού είναι διφυής (μισός άνθρωπος μισός τράγος), διότι ο λόγος το παν εκφράζει και περιστρέφεται διαρκώς, και είναι δύο ειδών, αληθής και ψευδής.
Λοιπόν το μεν αληθές μέρος του είναι λείον και θείον και κατοικεί επάνω εις την κατοικίαν των θεών, το δε ψευδές μένει κάτω μεταξύ του πλήθους και είναι τραχύ και τραγοειδές (τραγικόν). Διότι εις τούτο το ζήτημα περιστρέφονται οι περισσότεροι μύθοι και τα ψεύδη, δηλαδή εις τον τραγικόν βίον.

Συνδέεται με τους Θεούς Διόνυσο, τον Απόλλωνα (ο οποίος λέγεται ότι εκμαίευσε από τον Πάνα την μαντική),τις Νύμφες και την Μεγάλη Μητέρα..






Σάββατο, 11 Φεβρουαρίου 2017

Τέχνη, συμβολισμός και ερμηνεία.



Τέχνη, συμβολισμός και ερμηνεία.

Εικόνα 1. Προϊστορικές Αφροδίτες, μητέρα Γη. Απεικόνιση θηλυκών φιγούρων με κοινό χαρακτηριστικό τα μεγάλα προτεταμένα στήθη, διογκωμένους μηρούς και γλουτούς. Ο άνθρωπος είναι εξαρτώμενος αποκλειστικά από αυτά που του παρέχει η Γαία , η μεγάλη μητέρα. Ο άνθρωπος νοιώθει αδύναμος απέναντι στα στοιχειά της φύσης, τα οποία δεν γνωρίζει πώς να καθυποτάξει.


Εικόνα 2. Αρχαϊκή τέχνη. Οι ανθρώπινες φιγούρες κάνουν ένα μικρό βήμα μπροστά. Μία μικρή κίνηση στην τέχνη, ένα τεράστιο βήμα για τον πολιτισμό. Ο άνθρωπος στηρίζεται στις δυνάμεις του, χρησιμοποιεί την φύση για την ευημερία του.


Εικόνα 3. Κλασσική Ελλάδα. Η αποθέωση της κίνησης, της αρμονίας του μέτρου, και της ανθρώπινης μορφή και ουσίας. Φιλοσοφία και αυτογνωσία. Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος.


Εικόνα 4. Σύγχρονη Ελλάδα. Έργο Θησέας πλατεία Κοτζιά, Αθηνα. Πλήρη σύγχυση. 





Τρίτη, 7 Φεβρουαρίου 2017

Ισπανία- γη Πανός, και Ηρακλής


Η Ιβηρική χερσόνησος υπήρξε γνωστή στους Έλληνες ήδη από τους μυθολογικούς χρόνους. Γράφει ό Πλούταρχος (Περί Ποταμών 16): «Διόνυσος, Νικήσας καί Ίβηρίαν, Πάνα κατέλιπεν έπιμελητήν. Ός τήν χώραν άπ' αύτου Πανίαν μετωνόμασε: Ην οί μεταγενέστεροι, παραγώγως, Σπανία Προσαγόρευσαν, ώς ιστορεί Σωσθένης έν ΙΓ' Ίβηρικών»Έκτοτε λοιπόν η χώρα ονομάστηκε  Εις –Πανία  (γη Πανός).

Σύμφωνα με αρκετούς αρχαίους Έλληνες συγγραφείς,  στο στενό τού Γιβραλτάρ υπήρχαν  «αί στηλαι του Ήρακλέους».  Οι στήλες κατασκευάστηκαν από τον Ηρακλή, όταν  κατά το ταξίδι προς την Εσπερία  (Αμερική),  πέρασε από το στενό του. Τις στήλες αυτές τις έστησε ο Ηρακλής στις δύο κωμοπόλεις που έχτισε ο ίδιος ο Ηρακλής στις δύο αντικριστές ακτές του σημερινού Γιβραλτάρ. Η μία ήταν στη Άβυλα,στην πλευρά της Αφρικής, και η άλλη στα Γήδειρα στην πλευρά της Ευρώπης. 




Σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία, ο 10ος  άθλος του Ηρακλή ήταν να κλέψει τα βόδια του Γηρυόνη. Ο Γηρυόνης ήταν τρικέφαλος και τρισώματος γίγαντας, γιος του Χρυσάορα ή του Ποσειδώνα και της Καλλιρρόης, κόρης του Ωκεανού, εγγονός της Μέδουσας Γοργώς. Ο Γηρυόνης κατοικούσε στα νησιά Ερύθειοι, την σημερινή Ιβηρική χερσόνησο, στον Ατλαντικό ωκεανό. Σ΄ ένα από αυτά, με την ονομασία Γάδειρα,  το σημερινό Κάδιθ, ο Γηρυόνης είχε πλούσια κοπάδια βοδιών, που τα έβοσκε ο Ευρυτίων και ο δικέφαλος σκύλος Όρθρος ή Όρθος.

Στην διαδρομή προς τις Ερύθειες νήσους ο Ηρακλής φιλοξενήθηκε από τον Βασιλιά της Μεσογειακής Γαλατίας Βεβρυκα ή Βεβρύκιο (Γαλατία ονομάστηκε από το γιο του Ηρακλή, τον Γαλάτη).  Εκεί ο Ηρακλής συνάντησε την Πυρήνη. 

Αυτή έμεινε έγκυος αλλά είχε διάφορες επιπλοκές με την εγκυμοσύνη και λέγεται ότι γέννησε ένα τέρας. Στεναχωρημένη, κατέφυγε στο βουνό, όπου και την κατασπάραξαν τα άγρια ζώα. Ο Ηρακλής, επιστρέφοντας μετά την αναμέτρησή του με τον Γηρυόνη, βρήκε το πτώμα της, την έθαψε με τιμές πριγκίπισσας και από τότε τα βουνά λέγονται Πυρηναία. Άγαλμα της Πυρήνης των πρώτων Ρωμαϊκών χρόνων, υπάρχει στα Πυρηναία. τον μύθο της Πυρήνης και του Ηρακλή αναφέρεται ο Τιβέριος Catius Asconius Silius Italicus (περίπου 28 – 103 μ.χ), επικός ποιητής και ρήτορας  (γνωστός ως Silius Italicus). 

Το έμβλημα της Ισπανικής πόλης Πόλη Λα Κορούνια,  είναι ο φάρος που έχτισε ο Ηρακλής. Στη βάση του έχουμε μια νεκροκεφαλή με δύο κόκαλα, που θεωρείται ότι είναι η κεφαλή του Γηρυόνη. Επίσης, η σημαία της Περιφέρειας της Ανδαλουσίας έχει σαν έμβλημα τον Ηρακλή με τα δύο λιοντάρια και φυσικά, κατά τη Μυθολογία, η δημιουργία της πόλης της Βαρκελώνης ορίζεται ως δημιούργημα του μυθικού ήρωα.


Τέκνα επίσης του Ηρακλή  και της  Γαλάτειας σύμφωνα με την μυθολογία, ήταν ο Κέλτης και ο Γαλάτης, από  όπου προήλθαν οι Κέλτες και οι Γαλάτες.

Τέλος να υπενθυμίσω πως λέγεται πως την Λισσαβόνα την ίδρυσε ο Οδυσσέας,   του οποίου το λατινικό όνομά είναι «Ulysses», κατά την περιπλάνησή του για την επιστροφή του στην Ιθάκη ξέφυγε από τις Ηράκλειες στήλες (Μεσόγειος) και ίδρυσε ένα λιμάνι στη σημερινή τοποθεσία της Λισαβόνας. Εξού και η ονομασία Ulisses Boa- Lisboa, δηλαδή το λιμάνι του Οδυσσέα.